Akraba evlilikleri, özellikle otozomal resesif geçişli genetik hastalıkların görülme sıklığını arttırması nedeniyle üreme sağlığı açısından özel bir risk grubunu oluşturmaktadır. Yardımcı üreme tekniklerinin (ART), özellikle in vitro fertilizasyon (IVF) ve intrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte, bu hasta grubunda embriyo genetik yapısının değerlendirilmesi klinik açıdan giderek daha fazla önem kazanmaktadır.
Son yıllarda preimplantasyon genetik testlerin (PGT) gelişimi, embriyoların transfer öncesi genetik olarak analiz edilmesine olanak sağlamış ve özellikle akraba evliliği olan çiftlerde tedavi stratejilerinin yeniden şekillendirilmesine neden olmuştur.
Akraba Evliliği ve Embriyo Genetik Yapısı
Melado ve ark. tarafından 2023 yılında yayımlanan geniş ölçekli bir çalışmada, IVF/ICSI sikluslarında elde edilen toplam 10.556 blastokist embriyo, akraba evliliği olan ve olmayan çiftler arasında karşılaştırılmıştır. Tüm embriyolar preimplantasyon genetik tarama (PGT-A) yöntemi ile analiz edilmiştir.
Bu çalışmada:
● Akraba evliliği bulunan çiftlerde embriyolarda kromozomal anomalilerin dağılımının farklılık gösterdiği,
● Özellikle segmental kromozom anomalilerinin daha sık izlendiği,
● Bazı kromozomlarda özgün anöploidi paternlerinin ortaya çıktığı bildirilmiştir.
Bu bulgular, embriyonun morfolojik olarak iyi görünmesinin genetik olarak sağlıklı olduğu anlamına gelmeyebileceğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla yalnızca morfolojiye dayalı embriyo seçiminin bu hasta grubunda yetersiz kalabileceği gösterilmiştir.
Genetik Testlerin Klinik Önemi
Akraba evliliklerinde anne ve babanın ortak atadan gelen genetik varyantlara sahip olma olasılığı artmaktadır. Bu durum, otozomal resesif hastalıkların ortaya çıkma riskini artırırken, embriyo düzeyinde homozygote bölgelerin daha sık görülmesine neden olabilir.
Bu bağlamda preimplantasyon genetik testler üç temel başlık altında klinik önem kazanmaktadır:
1. PGT-A (Preimplantasyon Genetik Tarama – Aneuploidy)
PGT-A ile embriyolarda:
● Kromozom sayısal bozuklukları (ör. trizomi 21),
● Büyük yapısal kayıp ve kazançlar saptanabilmektedir.
Melado ve ark.’nın çalışması, akraba evliliği olan çiftlerde PGT-A kullanımının özellikle anlamlı olabileceğini göstermektedir; çünkü bu grupta embriyolardaki kromozomal varyasyon paternleri populasyon ortalamasından farklıdır.
2. PGT-M (Monogenik Hastalıklar için Test)
Akraba evliliği olan çiftlerde:
● Talasemi
● Spinal musküler atrofi (SMA)
● Metabolik hastalıklar
gibi tek gen hastalıklarının görülme riski artmaktadır. PGT-M, bilinen mutasyonlara sahip embriyoların transfer edilmemesini sağlayarak sağlıklı gebelik şansını artırabilir.
3. Taşıyıcılık Taramaları
IVF öncesinde anne ve baba adaylarının:
● SMA
● Kistik fibrozis
● Hemoglobinopatiler
açısından taranması, riskli çiftlerin önceden belirlenmesine olanak tanır ve uygun PGT stratejisinin planlanmasını sağlar.
IVF Öncesi Testlerin Başarıya Etkisi
Literatür verileri ve klinik deneyim birlikte değerlendirildiğinde, akraba evliliği bulunan çiftlerde IVF öncesi genetik değerlendirme:
● Uygun embriyo seçimini kolaylaştırmakta,
● Tekrarlayan implantasyon başarısızlıklarını azaltabilmekte,
● Gebelik kayıplarının önlenmesine katkı sağlayabilmektedir.
Bu yaklaşım, başarıyı doğrudan artırmaktan ziyade başarısızlık nedenlerini azaltarak klinik sonuçları iyileştirmektedir.
Klinik Yaklaşım ve Öneriler
Mevcut bilimsel veriler ışığında, akraba evliliği olan çiftlerde IVF planlaması yapılırken:
1. Ayrıntılı genetik danışmanlık verilmesi,
2. Anne ve babada taşıyıcılık taramalarının yapılması,
3. Embriyo seçiminin yalnızca morfolojiye değil genetik verilere de dayanması,
4. Uygun olgularda PGT-A ve/veya PGT-M uygulanması rasyonel bir klinik yaklaşım olarak değerlendirilmektedir.
Akraba evlilikleri, IVF için mutlak bir kontrendikasyon oluşturmamakla birlikte, genetik riskler nedeniyle daha dikkatli bir değerlendirme gerektirir. Güncel bilimsel çalışmalar, bu hasta grubunda embriyo genetik yapısının değerlendirilmesinin klinik açıdan anlamlı olabileceğini ortaya koymaktadır.
Embriyoların transfer öncesi genetik olarak incelenmesi, yalnızca gebelik elde etmeyi değil, aynı zamanda sağlıklı gebelik elde etmeyi hedefleyen çağdaş üreme tıbbı yaklaşımının önemli bir parçası haline gelmiştir.
Melado L, et al.
Features of chromosomal abnormalities in relation to consanguinity: analysis of 10,556 blastocysts from IVF/ICSI cycles with PGT-A from consanguineous and non-consanguineous couples.
Scientific Reports. 2023.
PMID: 37258645
DOI: 10.1038/s41598-023-36014-6
Tedavilerimiz hakkında daha fazla bilgi almak için lütfen bizimle iletişime geçmekten çekinmeyin. bilgi ve randevu için ☎️ +90 537 615 36 10
************************************************************************
Op. Dr. Tülay Çağlar – Tüp Bebek Tedavisi
Vali Konağı Caddesi.129 Milas Apartmanı Kat 5 Daire 13, 34363 Şişli/İstanbul
https://www.tulaycaglar.com/
+90 537 615 36 10
info@tulaycaglar.com